Uzaktan Sağlık Hizmeti Sunmak İsteyen Sağlık Personeli İçin USBS ve Faaliyet İzni Zorunluluğu

Dijitalleşen dünyada sağlık hizmetlerinin mekândan bağımsız olarak sunulması çağdaş bir kolaylık sağlasa da bu süreç Türkiye'de sıkı bir mevzuat çerçevesine tabidir. Günümüzde birçok hekim, psikolog ve diyetisyen gibi sağlık profesyoneli uzaktan danışmanlık ve muayene süreçlerinde online danışmanlık, online psikoterapi faaliyetleri yürütmektedir. Bu online sağlık hizmeti türlerinin tümü Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen teknik altyapı, kayıt sistemi ve tescil şartlarına bağlıdır.

Uzaktan sağlık hizmeti sunumuna ilişkin yasal çerçeve, 10.2.2022 tarihli Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik ile çizilmiştir.

Önemli Uyarı: Genel kanının aksine; uzaktan sağlık hizmetinin Zoom, Google Meet, Skype veya WhatsApp gibi standart görüntülü görüşme uygulamaları üzerinden verilmesi hukuka aykırıdır. Bu yöntemlerin tercih edilmesi, sağlık profesyonelleri ve kurumları için ciddi idari para cezaları ve cezai yaptırımları beraberinde getirmektedir.

Uzaktan Sağlık Hizmeti Nedir?

Yönetmelik uyarınca uzaktan sağlık hizmeti şu şekilde tanımlanmıştır: "Yönetmelik hükümlerine göre faaliyet izni almış olan sağlık tesislerinde, sağlık meslek mensubunun, sağlık hizmeti talep eden kişiye uzaktan sağlık bilgi sistemi (USBS) üzerinden sunduğu sağlık hizmetidir."

Bu zorunluluklar ve kurallar; hekim, diş hekimi, klinik psikolog, hemşire, ebe, fizyoterapist, odyolog, diyetisyen, dil ve konuşma terapisti, podolog ile iş ve uğraşı terapisti dahil olmak üzere tüm sağlık personeli ve sağlık meslek mensuplarını kapsamaktadır.

Sağlık meslek mensuplarının uzaktan sağlık hizmeti sunabilmesi için öncelikle yasal olarak sağlık hizmeti sunma ruhsatına sahip olması ve kendi mevzuatına uygun bir muayenehane, klinik veya sağlık hizmet birimi açmış olması gerekir. Bu şartı sağlayanların ise aşağıdaki temel yükümlülükleri yerine getirmesi zorunludur:

Uzaktan Sağlık Hizmetinde 5 Temel Hukuki Zorunluluk

1. Tescilli Bir Uzaktan Sağlık Bilgi Sistemi (USBS) Kullanma Zorunluluğu

Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik’e göre, uzaktan sağlık hizmeti ancak Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen asgari standartlara uygun olarak geliştirilmiş ve Bakanlık sistemine tescil edilmiş bir yazılım (USBS) üzerinden sunulabilir. Tescili yapılmamış hiçbir yazılım bu hizmet için kullanılamaz.

Sağlık personelinin, hizmet sunarken kullandığı yazılımın Bakanlık kayıt tescil sisteminde yer alıp almadığını titizlikle kontrol etmesi gerekir. Tescilsiz yazılımların kullanımı sadece idari bir aykırılık oluşturmaz; aynı zamanda hasta mahremiyeti ve kişisel sağlık verilerinin korunması bakımından da telafisi güç hukuki riskler doğurur.

2. Uzaktan Sağlık Hizmeti Faaliyet İzni Alınması

Tescilli bir USBS kullanmak tek başına yeterli değildir. Hizmetin hukuka uygun şekilde başlatılabilmesi için ilgili sağlık tesisinin veya serbest meslek biriminin Bakanlıktan Uzaktan Sağlık Hizmeti Faaliyet İzni / Faaliyet Belgesi alması şarttır.

Tescilli sistem işin teknik ön koşulu iken, faaliyet izni ise hizmetin hukuki meşruiyetini sağlayan idari yetkilendirmedir. Faaliyet izni bulunmaksızın yürütülen uzaktan muayene ve danışmanlık faaliyetleri doğrudan mevzuata aykırı kabul edilir.

3. Serbest Meslek İcrası Yapan Sağlık Profesyonellerinin Durumu

Özel muayenehanesinde veya serbest meslek biriminde hizmet veren sağlık meslek mensupları da bu kurallardan muaf değildir. Serbest çalışan sağlık profesyonellerinin, hizmetlerini dijital ortama taşırken Bakanlığın sağlık bilişim altyapısına, kayıt düzenine ve veri güvenliği kurallarına uyması yasal bir yükümlülüktür. Serbest meslek icrası, uzaktan sağlık mevzuatının dışarısında bağımsız bir alan olarak değerlendirilemez.

4. Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi (SBYS) ile Entegrasyon ve Arşivleme

Uzaktan sağlık hizmetlerinde sadece USBS üzerinden görüntülü ve sesli iletişim kurmak yeterli değildir. Süreç boyunca yapılan tüm tıbbi iş ve işlemlerin dijital ortamda kaydedilmesi, saklanması ve Sağlık Bilgi Yönetim Sistemi (SBYS) aracılığıyla Bakanlık merkezî sağlık veri sistemine aktarılması hukuki bir zorunluluktur. Yönetmelikte şu ifadelere yer verilmiştir: "Uzaktan sağlık hizmeti kapsamında sağlık tesisine başvuran kişiler için uzaktan sağlık hizmetine ilişkin iş ve işlemler dijital ortamda kaydedilir ve kişisel verilerin korunmasına dair mevzuatta yer alan istisnai düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kaydedilen veriler, ilgili mevzuatı uyarınca Bakanlıkça belirlenen usûl ve esaslar çerçevesinde Bakanlık merkezî sağlık veri sistemine gönderilir."

Kayıtların eksik tutulması, arşivlenmemesi veya merkezî sisteme veri aktarımının yapılmaması, hem idari yaptırımlara hem de kişisel verilerin ihlali gerekçesiyle cezai sorumluluklara yol açabilir.

5. Hasta Mahremiyeti ve KVKK Yükümlülükleri

Sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında "özel nitelikli kişisel veri" statüsündedir. Bu nedenle uzaktan sağlık hizmeti veren veri sorumlusu ve veri işleyen konumundaki tüm sağlık personeli;

• Hastaları süreç hakkında eksiksiz şekilde aydınlatmak,

• Gerekli açık rıza ve aydınlatma metni süreçlerini yürütmek,

• Yetkisiz erişimleri engellemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür.

  
  

Sonuç: Yasal Altyapı Olmadan Dijital Sağlık Hizmeti Sunmayın

Özetlemek gerekirse; uzaktan sağlık hizmeti sunumu basit bir görüntülü konuşma veya dijital iletişim faaliyeti değil; Sağlık Bakanlığı denetimine tabi, tescilli yazılımlar ve idari izin mekanizmalarıyla yürütülen resmi bir sağlık hizmeti modelidir.

Cezai yaptırımlarla ve hak kayıplarıyla karşılaşmamak adına, uzaktan sağlık hizmeti sunmayı planlayan tüm sağlık profesyonellerinin altyapılarını yönetmeliğe uygun hale getirmesi, tescilli USBS entegrasyonunu sağlaması ve faaliyet izin belgelerini tamamlaması kritik önem arz etmektedir. Sağlık hukuku uzmanları ve bulunduğunuz il/ilçedeki Sağlık Müdürlükleri ve rehberliğinde bu süreçlerin yürütülmesi, faaliyetlerinizin hukuki güvenliğini sağlayacaktır.