Vali Memuru İstediği Yerde Görevlendirebilir mi? Valiliklerin Geçici Görevlendirme Yetkisi

Vali memuru istediği yerde görevlendirebilir mi? Valilikler, kamu personelini başka bir ilçeye, kuruma veya görev yerine geçici olarak görevlendirebilir mi? Memurun rızası olmadan yapılan görevlendirmeler hukuka uygun mudur? Valiliklerin kamu personelini görevlendirme yetkisi sınırsız değildir. Bu yetki, başta 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat ve Danıştay içtihatları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu yazıda valiliklerin geçici görevlendirme yetkisi, memurların hakları, görevlendirme süreleri ve hukuka aykırı işlemlere karşı açılabilecek iptal davaları ele alınmaktadır.

Valiliklerin Kamu Personelini Görevlendirme Yetkisi: Yasal Dayanaklar, Sınırlar ve Yargısal Denetim

Kamu yönetiminde idarenin bütünlüğü ve kamu hizmetlerinin sürekliliği ilkeleri gereğince, taşra teşkilatında ortaya çıkan personel ve uzmanlık ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla mülki idare amirliklerine geniş yetkiler tanınmıştır. Uygulamada valilikler, kamu hizmetinin aksamaması amacıyla memurları kadrolarının bulunduğu birimden farklı bir göreve veya birime geçici olarak görevlendirebilmektedir. Ancak mülki amirin sahip olduğu bu yetki sınırsız ve denetimsiz olmayıp hem kanuni çerçeve hem de Danıştay içtihatlarıyla belirlenmiş usul ve esaslara tabidir.

Mülki İdarenin Temel Dayanağı: 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu

Anayasa’nın 126. maddesinde düzenlenen illerin idaresinin yetki genişliği esasına dayanması ilkesinin somutlaşmış hali olan 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, valiyi ilde Cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtası olarak tanımlamaktadır. İl sınırları içerisinde personelin görev yerinin veya yürütülen görevin değiştirilmesine dayanak teşkil eden başlıca hükümler şunlardır:

5442 sayılı Kanun’un 8/C maddesi, il genel idare teşkilatı içinde birden fazla istihdam yeri bulunan meslek, fen ve uzmanlık kadrolarındaki personelin lüzumu halinde il içinde nakil ve tahvillerinin, mensup olduğu il idare şube başkanının teklifi (inhası) üzerine vali tarafından yerine getirileceğini ve ilgili bakanlığa bildirileceğini düzenlemektedir 1. Bu hüküm aslen personelin kadroya dayalı sürekli yer değişikliğini (naklen atamasını) düzenlemekle birlikte, uygulamada geçici görevlendirmelerde de idarece kıyasen işletilebilmektedir.

5442 sayılı Kanun’un 9/F maddesi uyarınca Vali ilde teşkilatı veya görevli memuru bulunmayan kamu hizmetlerinin yürütülmesini, bu işlerle yakın ilgisi bulunan herhangi bir idare şube veya daire başkanlığından isteyebilir; bu doğrultuda verilen görevlerin yapılması kanunen zorunludur.

5442 sayılı Kanun’un 9/G maddesi uyarınca vali, il içindeki idare ve müesseselerde çalışan uzman veya fen kollarına dahil memur ve müstahdemlerden, asli vazifelerini aksatmamak kaydıyla ilin genel ve mahalli hizmetlerine ilişkin işlerin görülmesini talep edebilir.

Kurum İçi Görevlendirme ve 657 Sayılı Kanun Kapsamı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 76. maddesi, kurumlara memurları kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadrolara naklen atama yetkisi tanımaktadır. Buna karşılık 657 sayılı Kanun metninde aynı kurum içinde geçici süreli görevlendirme müessesesi bağımsız bir madde olarak düzenlenmemiştir.

Bu kanuni boşluk, idare hukukunun yerleşik ilkeleri ve Danıştay içtihatları çerçevesinde doldurulmuştur. Danıştay'ın istikrar kazanan içtihatlarına göre idare; teşkilat yapısı içinde ortaya çıkan geçici, arızi ve zorunlu kamu hizmeti ihtiyaçlarını gidermek amacıyla, memurun kadrosuyla hukuki bağını koparmadan ve makul bir süreyle sınırlı kalmak kaydıyla personeli kurum bünyesinde geçici olarak görevlendirebilir.

Kurumlar Arası Geçici Görevlendirme (375 Sayılı KHK Ek Madde 25)

Valilik tarafından yapılan görevlendirme işlemi, personelin bağlı olduğu kurum veya tüzel kişilik dışındaki farklı bir kamu kurumuna yönelik ise bu işlem kurumlar arası geçici görevlendirme niteliği taşır.

Bu işlemler, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 25. maddesi ve Kurumlar Arası Geçici Görevlendirme Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Anılan mevzuat uyarınca geçici görevlendirme kural olarak bir yılı geçmemek üzere yapılabilir ve birer yıl uzatılabilir. Görevlendirmede personelin muvafakati mutlak bir genel şart olmayıp, toplamda altı ayı geçen görevlendirmelerde personelin açık muvafakatinin alınması kanuni bir zorunluluktur; altı aya kadar olan görevlendirmelerde ise kurumların karşılıklı mutabakatı yeterli görülmektedir.

İdari Yargı Denetimi: Görevlendirmenin Hukuka Uygunluk Sınırları

Valiliklerin personel görevlendirme yetkisi mutlak ve sınırsız bir takdir hakkı içermeyip kamu yararı ve hizmet gerekleri amacıyla sınırlandırılmıştır. İdari yargı mercileri tarafından yapılan denetimlerde özellikle şu unsurlar gözetilmektedir:

Geçicilik Unsuru ve Örtülü Naklen Atama Yasağı:

Geçici görevlendirmenin süresi somut olayın niteliğine uygun, makul ve arızi olmalıdır. Personeli fiilen cezalandırmak veya mevzuattaki atama usullerini devre dışı bırakmak amacıyla uzun yıllara yayılan veya süresi belirsiz görevlendirmeler örtülü naklen atama teşkil eder ve hukuka aykırıdır. Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/2083, K. 2024/1793, T. 30.09.2024 sayılı kararında; idarenin düzenleyici işlemle bir ilçede çalışma süresini beş yılla sınırlayarak personeli süreklilik arz edecek biçimde başka bir ilçede görevlendirmesini, geçici görevlendirme müessesesinin amacını aşan ve adeta naklen atama niteliği kazanan bir işlem olarak değerlendirmiş ve bu doğrultuda tesis edilen işlemleri iptal eden Daire kararını onamıştır.

Kariyer ve Liyakat İlkesi:

Memurun unvanı, mesleki formasyonu ve uzmanlık alanı dışında çalıştırılması; özellikle unvanına kıyasla daha alt, niteliksiz veya uzmanlığıyla ilgisiz işlerin gördürülmesi idarenin yetki saptırması oluşturduğu gerekçesiyle kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı bulunur.

Usul Kurallarına Uygunluk:

5442 sayılı Kanun’un 8/C maddesi kapsamında il içi kadro nakli ve tahvillerinde ilgili birim amirinin teklifi (inhası) zorunlu bir şekil şartıdır 1. Doğrudan mülki amir tasarrufuyla yürütülen ve kalıcı nitelik taşıyan işlemler inha şartı yokluğu nedeniyle yetki ve usul yönünden sakatlanır. Buna karşılık 9/F ve 9/G maddelerine dayanan zorunlu ve uzmanlık gerektiren geçici işlerde vali, kanunun doğrudan kendisine verdiği yetkiyi kullanır.

Bu çerçevede valiliklerin görevlendirme yetkisi, personelin kadrosu ve mali hakları korunarak kamu hizmetinin geçici ve zorunlu kıldığı durumlarla sınırlı olmak koşuluyla hukuka uygun kabul edilmektedir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Valilik memuru başka ilçeye görevlendirebilir mi?

Evet. Valilik, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu kapsamındaki yetki genişliği ve kamu hizmetinin sürekliliği gereğince il sınırları içindeki başka bir ilçeye geçici görevlendirme yapabilir . Ancak bu yetki sınırsız olmayıp somut bir hizmet ihtiyacına dayanmalı, makul süreli olmalı ve cezalandırma ya da örtülü naklen atama amacı taşımamalıdır.

Memurun rızası olmadan geçici görevlendirme yapılabilir mi?

Kurum içi geçici görevlendirmelerde kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda memurun açık rızası aranmaz. Kurumlar arası geçici görevlendirmelerde ise 375 sayılı KHK Ek Madde 25 uyarınca altı aya kadar memurun rızası aranmazken, toplamda altı ayı geçen görevlendirmelerde personelin muvafakatinin alınması zorunludur.

Geçici görevlendirme en fazla kaç ay sürebilir?

Kurumlar arası geçici görevlendirmelerde kanuni azami süre bir defada en fazla 12 ay (1 yıl) olup birer yıllık sürelerle uzatılabilir. Kurum içi görevlendirmeler bakımından mevzuatta kesin bir ay sınırı bulunmamakla birlikte; Danıştay içtihatları gereğince işlem arızi/geçici ihtiyacın süresiyle sınırlı olmalı, naklen atama niteliği kazanacak şekilde yıllara yayılan süreklilik arz etmemelidir.

Valilik görevlendirme kararına nasıl itiraz edilir?

İdari dava açmadan önce, kararın tebliğinden itibaren 60 günlük genel dava açma süresi içinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 11 kapsamında işlemi tesis eden Valiliğe dilekçe verilerek işlemin kaldırılması veya geri alınması talep edilebilir 9, 10. Bu başvuru dava açma süresini durdurur; idarenin 30 gün içinde cevap vermemesi halinde talep reddedilmiş sayılır 10. İdareye itiraz zorunlu bir yol olmayıp doğrudan iptal davası da açılabilir.

Geçici görevlendirme iptal davası kaç gün içinde açılır?

Geçici görevlendirme işleminin memura tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren 2577 sayılı İYUK m. 7 uyarınca 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

Geçici görevlendirme işleminde yürütmenin durdurulması istenebilir mi?

Evet. 2577 sayılı İYUK m. 27 uyarınca, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması koşullarının birlikte gerçekleşmesi şartıyla iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir 11. Ancak İYUK m. 27/2 gereğince geçici görevlendirme işlemleri "uygulanmakla etkisi tükenecek işlem" sayılmadığından, mahkemece idarenin savunması alınmadan yürütmenin durdurulması kararı verilemez.